Muốn biết hai người có hợp giá trị sống không, đừng chỉ hỏi “giá trị sống của bạn là gì”. Hãy làm rõ ba bốn điều quan trọng nhất với mình trước, rồi quan sát người kia qua hành động: cách họ giữ lời hứa nhỏ, đối xử với người không mang lại lợi ích gì cho họ, và chọn gì khi phải đánh đổi.
Ai cũng có thể nói mình coi trọng gia đình, trung thực, tử tế. Lời tự giới thiệu ấy không sai, nhưng chưa đủ. Bài này gợi ý cách nhìn qua lời nói để thấy điều một người thật sự đặt lên trước, kèm vài câu hỏi gợi mở và cách phân biệt hợp nhau với giống nhau.
Giá trị sống là gì, nói cho dễ hiểu
Giá trị sống là những điều một người đặt lên trước khi phải chọn. Ai cũng muốn vừa có thời gian cho gia đình, vừa thăng tiến, vừa tự do. Nhưng khi chỉ được chọn một, họ chọn cái nào, đó là giá trị của họ.
Vì vậy giá trị sống khó thấy trong lúc mọi thứ suôn sẻ. Nó lộ ra lúc có cái giá phải trả: một cuộc hẹn trùng với việc gấp ở công ty, một người bạn cần giúp đúng hôm mình mệt, một cơ hội kiếm tiền mà phải lách luật một chút.
Hai người hợp giá trị sống không có nghĩa là chọn giống nhau trong mọi chuyện. Nó có nghĩa là những điều quan trọng nhất của hai người không kéo về hai hướng ngược nhau, và mỗi người hiểu, tôn trọng lựa chọn của người kia.
Bắt đầu từ chính mình
Không biết mình coi trọng gì thì rất khó biết người kia có hợp không. Trước khi quan sát ai, thử làm bài tập ngắn này:
- Viết ra khoảng mười điều bạn thấy quan trọng trong cuộc sống: gia đình, sự ổn định, tự do, học hỏi, sức khoẻ, niềm tin tôn giáo, sự công bằng, cộng đồng, thành công nghề nghiệp, sự trung thực.
- Gạch dần cho tới khi còn ba đến năm điều. Nếu phải bỏ một điều, bạn bỏ điều nào trước? Thứ tự gạch cho biết thứ tự ưu tiên thật.
- Với mỗi điều còn lại, ghi một việc cụ thể bạn đã làm gần đây thể hiện nó. Nếu không ghi được, có thể đó là điều bạn mong mình coi trọng, chứ chưa phải điều bạn đang sống theo.
- Đánh dấu điều nào là không thể nhân nhượng trong một mối quan hệ lâu dài, điều nào có thể dung hoà.
Bài tập này mất mười lăm phút nhưng giúp bạn khỏi hai cái sai: bỏ qua người hợp vì những khác biệt không quan trọng, và giữ người không hợp vì bị cuốn vào cảm xúc ban đầu.
Nhìn qua hành động: dấu hiệu và câu hỏi gợi mở
Mỗi giá trị đều để lại dấu vết trong việc hằng ngày. Bảng dưới gợi ý chỗ nhìn và một câu hỏi để người kia tự kể.
| Điều muốn biết | Dấu hiệu quan sát được | Câu hỏi gợi mở |
|---|---|---|
| Có giữ lời không | Hẹn giờ có đúng không, hứa gửi gì có gửi không, trễ thì có báo trước | “Có lời hứa nào bạn từng giữ dù rất khó không?” |
| Đối xử với người khác thế nào | Thái độ với người phục vụ, tài xế, người lớn tuổi, người họ không cần lấy lòng | “Ai là người bạn thấy biết ơn nhất hồi đi học, đi làm?” |
| Gia đình ở vị trí nào | Cách họ nhắc tới bố mẹ, anh chị em, mức độ liên lạc | “Nhà bạn hay làm gì cùng nhau dịp lễ?” |
| Tự do hay ổn định | Lịch sử đổi việc, cách họ nói về rủi ro, kế hoạch dài hạn | “Nếu có một năm không phải lo tiền, bạn sẽ làm gì?” |
| Trung thực tới đâu | Có kể chuyện mình lách luật như một điều đáng khoe không | “Có lần nào bạn chọn nói thật dù biết sẽ bất lợi không?” |
Đừng biến bảng này thành bảng chấm điểm trong lúc đang hẹn. Nó chỉ giúp bạn để ý những điều vốn đã diễn ra trước mắt, thay vì chỉ nghe điều người kia kể về mình.
Những khoảnh khắc nói lên nhiều điều
Có vài khoảnh khắc trong các buổi hẹn mà giá trị sống lộ ra rõ hơn mọi câu hỏi. Bạn không cần tạo ra chúng, chỉ cần để ý khi chúng tự xảy ra.
Khi kế hoạch đổ vỡ. Trời mưa, quán đóng cửa, xe hỏng. Người kia đổ lỗi, cáu gắt, hay tìm cách khác và đùa được? Cách một người xử lý chuyện không như ý cho thấy họ coi trọng sự kiểm soát hay sự kết nối.
Khi bạn nói về điều quan trọng với mình. Họ hỏi thêm, nhớ và nhắc lại lần sau, hay gạt đi để nói chuyện của họ? Người tôn trọng bạn sẽ tôn trọng cả điều bạn coi trọng, dù họ không cùng quan tâm.
Khi nhắc tới người cũ, sếp cũ, bạn cũ. Kể chuyện không vui thì không sao, nhưng nếu ai trong câu chuyện cũng là người xấu và họ không bao giờ có phần sai, đó là điều nên để ý.
Khi được lợi nhỏ mà không ai biết. Được thối dư tiền, nhặt được đồ rơi. Phản ứng tự nhiên trong những chuyện nhỏ thường thật hơn lời nói về chuyện lớn.
Hợp nhau không có nghĩa là giống nhau
Hai người có thể khác nhau về sở thích, nghề nghiệp, tính cách, mà vẫn rất hợp. Một người hướng ngoại, một người thích yên tĩnh, nhưng cả hai đều coi trọng sự trung thực và gia đình, thì khác biệt kia chỉ làm cuộc sống thêm màu.
Ngược lại, hai người cùng thích du lịch, cùng mê một ban nhạc, có thể nói chuyện rất vui, nhưng một người coi tự do là trên hết còn người kia cần sự ổn định để thấy an toàn. Khi phải ra những quyết định lớn, sự giống nhau về sở thích không giúp được gì.
Lúc mới hẹn hò, người ta dễ bị cuốn vào điểm giống nhau bề mặt vì nó tạo cảm giác “có duyên”. Hãy vui với cảm giác đó, nhưng đừng để nó thay cho việc tìm hiểu tầng sâu hơn. Những câu hỏi theo từng tầng ở bài câu hỏi giúp hiểu nhau hơn sau vài buổi hẹn có thể giúp bạn đi xuống tầng đó tự nhiên hơn.
Những cái sai hay gặp
Khi cố tìm người hợp giá trị sống, nhiều người lại rơi vào mấy cái bẫy sau:
- Hỏi thẳng một danh sách câu hỏi về quan điểm sống ngay buổi đầu, làm người kia thấy như đang đi phỏng vấn.
- Tin hoàn toàn vào lời tự giới thiệu mà không đối chiếu với hành động.
- Kết luận quá nhanh từ một lần, chẳng hạn một lần người kia trễ hẹn vì có việc thật.
- Mong người kia có đúng bộ giá trị của mình, không chừa chỗ cho điều họ coi trọng mà mình chưa nghĩ tới.
- Biết rõ có khác biệt cốt lõi nhưng vẫn hy vọng người kia sẽ thay đổi vì mình.
Cái sai cuối cùng gây đau nhất. Người ta có thể thay đổi thói quen vì người mình thương, nhưng hiếm khi thay đổi điều họ đặt lên trước nhất trong cuộc sống.
Tự kiểm sau vài tháng tìm hiểu
Sau một thời gian gặp gỡ, thử trả lời: mình có thể kể ba điều người ấy coi trọng nhất không, và mỗi điều mình thấy qua việc gì cụ thể? Trong ba bốn điều quan trọng nhất của mình, có điều nào người ấy đi ngược lại không? Khi hai đứa chọn khác nhau, mình có thấy được tôn trọng không?
Nếu câu đầu bạn chỉ trả lời được bằng lời người kia tự nói, nghĩa là bạn cần thêm thời gian quan sát. Nếu câu hai có một điều đi ngược lại, đó là lúc nói thẳng với nhau, chứ không phải lờ đi và hy vọng.
Cũng đừng quên quay lại nhìn chính mình. Người kia cũng đang quan sát bạn: bạn có giữ lời hẹn nhỏ, có tử tế với người phục vụ, có nói thật khi bất lợi không. Tìm người hợp giá trị sống cũng là dịp để thấy mình đang sống đúng với điều mình nói tới đâu, và đó là phần việc bạn hoàn toàn tự quyết được.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết người yêu có hợp giá trị sống với mình không?
Làm rõ ba bốn giá trị quan trọng nhất của mình trước, rồi quan sát người kia qua hành động: cách giữ lời, cách đối xử với người khác và lựa chọn của họ khi phải đánh đổi. Lời tự giới thiệu chỉ là một phần.
Giá trị sống khác nhau có yêu nhau được không?
Khác nhau ở những điều phụ thì vẫn hợp được. Nếu khác nhau ở điều cốt lõi, như một người cần ổn định còn người kia coi tự do là trên hết, hai người cần nói thẳng sớm vì những quyết định lớn sẽ bị kéo về hai hướng.
Có nên hỏi thẳng giá trị sống của bạn là gì không?
Hỏi thẳng thường nhận về câu trả lời chung chung như gia đình, trung thực. Hỏi về một lựa chọn cụ thể họ từng làm, hoặc một lần họ phải đánh đổi, sẽ cho bạn biết nhiều hơn.
Cùng sở thích có phải là hợp nhau không?
Chưa chắc. Cùng sở thích giúp nói chuyện vui, nhưng hợp nhau lâu dài phụ thuộc nhiều hơn vào việc hai người đặt điều gì lên trước khi phải chọn.
Mất bao lâu để biết hai người có hợp không?
Không có mốc chung, nhưng thường cần vài tháng gặp gỡ đều đặn và đi qua vài chuyện không như ý cùng nhau. Giá trị sống hay lộ ra lúc có khó khăn hơn là lúc mọi thứ suôn sẻ.