Để biết hồ sơ hẹn hò là người thật hay tài khoản giả, bạn kiểm tra bốn lớp: tìm ngược ảnh xem có bị mượn không, đối chiếu tên với dấu vết trên mạng, hỏi vài chi tiết đời thường xem câu chuyện có khớp, và xin một cuộc gọi video ngắn. Cả bốn lớp làm trong khoảng mười lăm phút.
Người thật hiếm khi qua được cả bốn lớp một cách hoàn hảo, và điều đó bình thường: có người ít dùng mạng xã hội, có người ngại camera. Thứ bạn tìm không phải sự hoàn hảo, mà là chỗ vênh không giải thích được. Bài này đi từng lớp, nói rõ làm thế nào, kết quả nào đáng lo, kết quả nào không.
Hồ sơ giả thường được dựng thế nào
Tiếng Anh có chữ catfish để chỉ người dùng danh tính giả trên mạng để làm quen. Không phải mọi tài khoản giả đều nhằm lừa tiền; có người chỉ thiếu tự tin nên dùng ảnh người khác. Nhưng với các tài khoản nhằm lừa tiền, hồ sơ thường dựng từ ảnh lấy của người thật ngoài đời, kèm một nghề nghiệp giải thích được vì sao họ không gặp được bạn: làm việc ở nước ngoài, trên tàu biển, trong đơn vị đóng quân, hay đi công tác liên tục.
Hiểu cách dựng giúp bạn biết nên kiểm chỗ nào. Ảnh là thứ dễ kiểm nhất vì nó thường có bản gốc ở đâu đó. Câu chuyện nghề nghiệp là thứ thứ hai, vì người bịa thường không nắm được những chi tiết nhỏ mà người trong nghề nói ra rất tự nhiên.
Một lưu ý về thứ tự: nên kiểm từ lớp dễ và kín đáo nhất. Tìm ngược ảnh và đối chiếu tên không cần người kia biết, nên làm trước. Hỏi chi tiết đời thường và xin gọi video cần sự tham gia của họ, nên làm sau, khi bạn đã có chút hình dung. Làm theo thứ tự này, bạn đỡ mất thời gian trò chuyện sâu với một tài khoản mà ảnh đã lộ là mượn của người khác.
Lớp một: tìm ngược ảnh hồ sơ
Cách làm
Lưu hoặc chụp màn hình từng ảnh trên hồ sơ, cắt bớt phần giao diện ứng dụng, rồi dùng chức năng tìm kiếm bằng hình ảnh của các công cụ tìm kiếm phổ biến. Thử với hai ba ảnh, ưu tiên ảnh rõ mặt và ảnh có khung cảnh riêng.
Đọc kết quả
Đáng lo khi cùng một ảnh xuất hiện dưới một cái tên khác, trên trang của người mẫu, người nổi tiếng địa phương, hoặc trên nhiều hồ sơ hẹn hò với tên khác nhau. Không tìm thấy gì chưa có nghĩa là an toàn: ảnh có thể lấy từ tài khoản riêng tư, hoặc đã được lật, cắt để công cụ khó nhận ra.
Một chi tiết hay bị bỏ qua
Nhìn cả bộ ảnh với nhau. Ảnh của người thật thường lộn xộn: có ảnh tự chụp hơi mờ, có ảnh cùng bạn bè, có ảnh ở chỗ làm. Bộ ảnh toàn chân dung đẹp, khác nhau về độ tuổi hoặc phong cách chụp, lại không có tấm nào đời thường, là bộ ảnh đáng soi kỹ.
Lớp hai: đối chiếu tên và dấu vết trên mạng
Tìm tên kèm nơi làm hoặc thành phố. Người thật thường để lại chút dấu vết: một tài khoản mạng xã hội có bạn bè tương tác qua nhiều năm, một trang hồ sơ nghề nghiệp, tên trong danh sách hội nhóm. Tài khoản lập vài tuần trước, ít bạn, không có ai bình luận, là dấu hiệu đáng để ý.
Xem tài khoản họ gửi cho bạn. Khi họ chủ động gửi đường dẫn mạng xã hội, kiểm tra ngày tạo bài đầu tiên, số người tương tác thật, và ảnh trên đó có trùng với ảnh vừa tìm ngược hay không.
Đừng tìm quá sâu. Mục đích là xác minh người này có thật, không phải lục đời tư. Bạn không cần biết người cũ của họ là ai hay nhà họ ở số mấy. Nếu thấy mình đang xem tới trang thứ năm về một người chưa gặp, dừng lại.
Lớp ba: hỏi chi tiết đời thường
Người bịa chuyện có thể trả lời trơn tru những câu lớn như quê đâu, làm nghề gì. Chỗ vênh thường lộ ở chi tiết nhỏ. Những câu hỏi tự nhiên, không mang tính tra hỏi, có thể là:
- “Hôm nay ở chỗ làm có gì vui không?” Người thật thường kể một chuyện cụ thể, có tên đồng nghiệp hay một tình huống.
- “Chỗ anh ở bây giờ mấy giờ rồi, trời thế nào?” Hữu ích khi họ nói đang ở nước ngoài.
- “Hồi nhỏ ở quê hay ăn món gì?” Ai lớn lên ở một vùng thường nói ra món ăn, con đường, thói quen rất riêng.
- “Gửi mình tấm ảnh chỗ bạn đang ngồi được không?” Ảnh chụp ngay lúc đó, có chi tiết bạn vừa nhắc tới, khó làm giả hơn ảnh có sẵn.
Đừng hỏi dồn một lúc như phỏng vấn. Rải các câu trong vài ngày, và nhớ là bạn cũng nên kể chuyện của mình ở mức bạn thấy thoải mái. Việc cần để ý là câu trả lời có khớp với những gì họ kể trước đó hay không.
Lớp bốn: một cuộc gọi video ngắn
Một cuộc gọi video mười phút vào giờ hai bên tiện là cách xác minh mạnh nhất trước khi gặp mặt. Bạn có thể nói nhẹ nhàng: “Trước khi hẹn gặp, mình hay gọi video một chút cho đỡ bỡ ngỡ. Tối mai tám giờ được không?” Người thật có thể ngại, có thể xin dời, nhưng thường sẽ gọi.
Trong lúc gọi, để ý gương mặt có khớp với ảnh hồ sơ không, họ có trả lời tự nhiên những câu bạn hỏi bất ngờ không, và hình ảnh có chập chờn bất thường ở vùng mặt không. Ngày nay hình ảnh và giọng nói có thể bị làm giả bằng công nghệ, nên một cuộc gọi chập chờn kéo dài không thay được bước gặp mặt. Bài cuộc gọi video giả mặt, giả giọng nói kỹ cách nhận ra.
Đọc kết quả bốn lớp
Gom kết quả lại để quyết định bước tiếp theo:
| Kết quả | Ý nghĩa | Nên làm |
|---|---|---|
| Ảnh xuất hiện dưới tên khác | Rất có thể là tài khoản giả | Ngừng trò chuyện, báo cáo hồ sơ, chặn |
| Không tìm thấy dấu vết nhưng gọi video rõ mặt, khớp ảnh | Có thể chỉ là người ít dùng mạng | Tiếp tục, hẹn gặp nơi công cộng |
| Câu chuyện vênh nhiều chỗ | Đáng ngờ | Hỏi lại nhẹ nhàng, giữ khoảng cách |
| Từ chối gọi video nhiều lần | Đáng ngờ, nhất là khi đã nói lời yêu | Không tiến thêm cho tới khi gọi được |
| Qua cả bốn lớp | Khả năng cao là người thật | Vẫn giữ nguyên tắc an toàn ở buổi gặp đầu |
Những việc không cần làm
Không cần đòi xem giấy tờ tùy thân. Người thật cũng không nên gửi ảnh căn cước cho người lạ, và kẻ lừa đảo hoàn toàn có thể gửi giấy tờ giả. Đòi giấy tờ vừa vô ích vừa tạo thói quen trao đổi thông tin nhạy cảm.
Không cần đặt bẫy hay thử lòng. Giả vờ gặp khó khăn để xem họ phản ứng ra sao chỉ làm câu chuyện rối thêm. Các lớp kiểm ở trên đã đủ.
Không cần kiểm tra với tất cả mọi người. Ai bạn quen qua bạn chung, đã có người đứng ra giới thiệu, thì một cuộc gọi video là đủ. Bốn lớp dành cho người hoàn toàn lạ.
Khi kết quả cho thấy tài khoản giả
Chụp lại hồ sơ, tên hiển thị, ảnh và vài tin nhắn đầu, rồi dùng chức năng báo cáo của ứng dụng. Ghi rõ lý do, chẳng hạn ảnh trùng với người khác. Báo cáo giúp nền tảng gỡ tài khoản trước khi nó tìm được người tiếp theo.
Nếu ảnh bị mượn là của một người bạn biết hoặc tìm được, có thể nhắn họ một câu ngắn để họ biết ảnh mình đang bị dùng. Còn nếu bạn đã kịp kể nhiều chuyện riêng hoặc chuyển tiền, đọc thêm bài dấu hiệu người yêu qua mạng là kẻ lừa đảo và các bài xử lý trong cùng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Tìm kiếm bằng hình ảnh không ra kết quả thì hồ sơ có an toàn không?
Chưa chắc. Ảnh có thể lấy từ tài khoản riêng tư hoặc đã bị cắt, lật để công cụ khó nhận ra. Không tìm thấy chỉ là một lớp qua được; vẫn cần đối chiếu câu chuyện và gọi video trước khi tin.
Catfish là gì?
Catfish là chữ tiếng Anh chỉ người dùng ảnh và danh tính giả để làm quen trên mạng. Có người làm vì thiếu tự tin, có người làm để lừa tiền hoặc lấy thông tin. Cách nhận ra giống nhau: ảnh bị mượn, câu chuyện vênh, né gọi video.
Có nên xin xem căn cước của người quen trên ứng dụng hẹn hò?
Không nên. Giấy tờ có thể làm giả, và trao đổi ảnh căn cước với người lạ là rủi ro cho cả hai bên. Một cuộc gọi video rõ mặt và buổi gặp ở nơi công cộng đáng tin hơn nhiều.
Người quen qua mạng không có tài khoản mạng xã hội nào thì sao?
Có người thật sự ít dùng mạng, nên đó chưa phải dấu hiệu lừa đảo. Khi đó lớp gọi video trở nên quan trọng hơn. Nếu họ vừa không có dấu vết vừa không chịu gọi video, nên dừng lại.
Phát hiện hồ sơ dùng ảnh người khác thì báo ở đâu?
Dùng chức năng báo cáo ngay trong ứng dụng hẹn hò, ghi rõ ảnh trùng với người khác. Nếu đã bị lừa tiền, giữ ảnh chụp hồ sơ và tin nhắn để trình báo cơ quan công an.